Spacer tropem Powstania Wielkopolskiego bez wychodzenia z domu

Co zdarzyło się w kamienicy Pietrasa (dawnym teatrze ludowym) oraz kim była Waleria Cyrankowska, Feliks Rack czy ogrodnik Jan N. Witkowski? W wirtualnym archiwum poznańskiej dzielnicy Główna pojawił się nowy spacer opowiadający lokalną historię niepodległościowego zrywu.

Dzielnica Główna w momencie wybuchu Powstania była gminą wiejską — została włączona w granice Poznania dopiero 1 stycznia 1925 roku. Dane z 1910 roku wskazują, że Główną zamieszkiwało w tym czasie 83% Polaków, a we wsi działało wiele polskich stowarzyszeń, m.in. Katolickie Towarzystwo Przemysłowe. Główna, gdy rozpoczynało się Powstanie Wielkopolskie, od kilkunastu lat posiadała oświetlenie gazowe, ochotniczą straż pożarną, aptekę, nowy budynek szkoły katolickiej czy połączenie omnibusowe z Poznaniem. Była w większości zamieszkiwana przez robotników, którzy doświadczali skrajnej biedy.

Scenariusz wirtualnego spaceru tropem Powstania Wielkopolskiego przygotował Andrzej Bucholz, autor książki „Główna w pierwszych latach XX wieku i w czasie Powstania Wielkopolskiego”. Trasa składa się z 13 punktów. Rozpoczyna się przy kamienicy na ulicy Głównej 32, gdzie mieszkał Jan N. Witkowski, wieloletni sołtys Głównej. Jego synowie Władysław i Bernard na wieść o wybuchu Powstania Wielkopolskiego mieli ukraść ojcu strzelbę i uciec z domu, aby walczyć. Ostatnim punktem spaceru jest Fort IV Hake przy ul. Syreniej. Zbudowano go pod koniec XIX w. W czasie II wojny światowej przechowywano w nim amunicję. Fort został zajęty przez powstańców wielkopolskich nie później niż 29 grudnia 1918 roku. 

Spacer prowadzi też przez m.in. Rynek Wschodni, dworzec Poznań-Wschód, Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, strzelnicę przy ul. Gdyńskiej oraz wyburzony już teatr ludowy, w którym 20 listopada 1918 roku wybrano delegatów do Polskiego Sejmu Dzielnicowego i lokalnej Rady Ludowej. O miejscach, wydarzeniach i osobach kluczowych dla przebiegu Powstania opowiada historyk, popularyzator wiedzy i certyfikowany przewodnik Michał Skoczyński. Jego narracja wzbogacona jest o nagrania z drona oraz archiwalne zdjęcia (m.in. ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu oraz Czasopisma Mieszkańców MY).

Spacer śladami Powstania Wielkopolskiego dostępny jest na stronie fyrtelglowna.pl/spacery/. W archiwum można też znaleźć spacer architektoniczny, spacer sentymentalny o wodzie oraz wiele innych materiałów, m.in. nigdy wcześniej niepublikowane fotografie, karty pocztowe i dokumenty. 

Projekt „Fyrtel Główna — śladami Powstania Wielkopolskiego” dofinansowano ze środków Biura „Niepodległa” w ramach Programu Dotacyjnego „Niepodległa”