Teatr Biuro Podróży entuzjastycznie przyjęty na festiwalu w Bagdadzie

Teatr Biuro Podróży spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności i krytyków podczas festiwalu w Iraku. Poznański zespół zaprezentował plenerowy spektakl „Silence. Cisza w Troi”, opowiadający o losach uchodźców wojennych. Pokaz odbył się w październiku 2025 roku podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego w Bagdadzie – jednego z najważniejszych wydarzeń teatralnych na Bliskim Wschodzie.

Plenerowy spektakl „Silence. Cisza w Troi” Teatru Biuro Podróży został zaproszony do stolicy Iraku – miasta, którego blizny wojny wciąż są widoczne, a niektóre rany nadal bolesne. Pokaz odbył się podczas 6. edycji Baghdad International Theater Festival.

Teatr Biuro Podróży opowiada o losach uchodźców, przyglądając się sytuacji z perspektywy mieszkańca oblężonego miasta, na które spadły bomby – człowieka, któremu jeszcze kilka lat temu nie przyszłoby do głowy, że sam stanie się uchodźcą. Bohaterami spektaklu są dzieci – niewinni świadkowie śmierci bliskich, ofiary tułaczki, głodu i przemocy.

Dla tych dzieci i ich przyszłego spokoju aktorzy próbują choć na chwilę postawić się w roli uchodźcy. Teatr Biuro Podróży, wykorzystując środki teatru plenerowego – symboliczną scenografię, ogień, szczudła, lalki przedstawiające dzieci oraz przejmującą muzykę autorstwa Krzysztofa „Wiki” Nowikowa – opowiada o ludziach, którzy znaleźli się w zawierusze wojennej i którym pozostały już tylko marzenia o ucieczce.

Prezentacja spektaklu odbyła się w październiku 2025 roku. Reżyser i dyrektor Teatru Biuro Podróży, Paweł Szkotak, opowiada:

„Jechaliśmy do Bagdadu nie bez obaw. Najtrudniej jest grać spektakl o wojnie dla ludzi, którzy tej wojny doświadczyli bezpośrednio. Świadomość, że my tak naprawdę mamy wojnę tylko w swoim mentalnym i międzypokoleniowym doświadczeniu, jest krępująca.
Jednak – podobnie jak z Carmen Funebre – i tym razem Silence nie stał się tylko eufemistycznym opisem a priori. Obrazy spektaklu oraz metafory wojny i przemocy zostały przyjęte przez widzów Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego w Bagdadzie z szacunkiem i uznaniem.
Bagdad – miasto podnoszące się z ruin wojny z terroryzmem, a później wojny domowej z Daesh – chce wejść na drogę ku międzynarodowej społeczności. To miejsce tętni życiem, ludzie są ciekawi obcokrajowców, których wciąż jest tu bardzo niewielu.
W herbaciarni, wysadzonej kilka lat temu w powietrze przez ISIS – wraz z rodziną właścicieli – spotykamy młodą programistkę z ojcem, spacerujących po odbudowującym się starym mieście. Opowiada nam o życiu w Bagdadzie, które nie różni się wiele od naszego. Inni młodzi ludzie mówią o swoich marzeniach i ulubionych filmach. Pijemy wspaniałą cytrynową herbatę. I my, i oni czujemy się dobrze – jak spełnieni obywatele świata.
Mimo trudów codzienności Irakijczycy chcą nam pokazać, że żyją normalnie. My, grając dla nich spektakl teatralny, chcemy pokazać, że też tak właśnie czujemy.”

„Silence. Cisza w Troi” spotkał się z entuzjastycznym i pełnym wzruszenia przyjęciem ze strony festiwalowej publiczności. Pokaz odbił się szerokim echem wśród działaczy i krytyków teatralnych, których analizy ukazują ciekawe ścieżki interpretacyjne.

Abbas Azeez Ali, członek Federacji Tłumaczy Irackich oraz Związku Pisarzy Irackich, w recenzji „Silence: Cichy krzyk w symfonii chaosu” napisał:

„(…) Autobus, niegdyś symbol życia i łączności, staje się płonącą pułapką – grobowcem na kółkach. To nie tylko atak na ludzi, to atak na pamięć, na przyszłość, na samą tkankę społeczeństwa.
Akcja sztuki osadzona na Baghdad’s Celebration Square ma głębokie znaczenie. Zakorzenia abstrakcyjną tragedię w bardzo realnym, historycznym kontekście Gazy – miasta, które wielokrotnie doświadczało niszczącej radość wojny.
Wybierając tę lokalizację, sztuka przekracza alegorię i staje się konkretnym, bolesnym echem wydarzeń rzeczywistych. Jest hołdem dla wszystkich publicznych placów, rynków i autobusów – od Bagdadu po Gazę, od Ukrainy po Jemen – które zmieniono z przestrzeni życia w miejsca masakry.
Tytuł „Autobus” staje się zatem wiecznym symbolem – to szkolny autobus, autobus codziennego dojazdu, autobus uchodźców – zawsze nośnik ludzkich historii, a coraz częściej cel ataku.
Autobus to monumentalne dzieło sztuki protestu. Jego cichy format jest jego najpotężniejszą bronią – zmusza widza do zaangażowania się nie w retorykę, lecz w surowe ludzkie emocje. Trzyma ciemne lustro nad naszym światem, ukazując absurd i brutalność używania zaawansowanej siły militarnej wobec bezbronnych cywilów.
W ostatniej, druzgocącej scenie cisza nie jest już pusta – jest ciężka od echa utraconego śmiechu i wypełniona krzykiem, który rezonuje długo po opadnięciu kurtyny.
To bolesne, konieczne i niezapomniane doświadczenie teatralne, które nie potępia słowami, lecz głębokim, uniwersalnym językiem ludzkiego cierpienia i żywotności.”
[Tłumaczenie: Teatr Biuro Podróży]

Z kolei Ali Raheem Obayes (Ali_Bakrri) w publikacji „Czytanie obrazu poetyckiego i jego zastosowanie w przestrzeni teatralnej. ‘Silence’ w reżyserii Pawła Szkotaka” przedstawił inną interpretację:

„(…) Spektakl nie unikał odważnych tematów ani nawiązywania do religijnych tabu. Posąg niesiony i wciągany przez żołnierzy i uchodźców na dach autobusu przypominał wizerunek Chrystusa w zachodniej myśli chrześcijańskiej – ‘Boga, który umarł’ w filozofii Nietzschego – którego twarz w produkcji Szkotaka pozostawała zasłonięta przed tragedią uchodźców.
Wybrzmiało to jak zakodowany przekaz dotyczący głębokiej samotności i egzystencjalnej pustki odczuwanej przez osoby przesiedlone.
Spektakl przedstawiał również surowe, do bólu fizyczne obrazy przemocy, ukazując brutalność władz i represyjnych systemów wobec uchodźców – sceny, w których ciało było ciągnięte ulicą przez motocykl, oraz wiele innych wstrząsających momentów.
Jednocześnie pokazywał obrazy czci i pamięci, przypominające unikalne irackie metafory kulturowe. W jednej ze scen aktor umieszcza kwiat w bucie ofiary – gest głęboko zakorzeniony w irackiej tradycji oddawania hołdu męczennikom, zwłaszcza po niedawnej wojnie z terroryzmem.
Spalenie autobusu przy użyciu tych samych pojazdów, które niegdyś służyły egzekutorom do terroryzowania ofiar, symbolizowało koło czasu i historii – echo słów Mahmouda Darwisha: ‘Historia kpi zarówno ze swoich bohaterów, jak i ofiar; rzuca na nich okiem – a potem idzie dalej.’
Te i wiele innych obrazów wzmacniało humanitarny przekaz spektaklu – przekaz, który nie dziwi, bo jest wynikiem artystycznej potrzeby eksplorowania najtrudniejszego aspektu ludzkiej natury: stanu wojny.
Możemy powiedzieć, że ten spektakl został stworzony przez człowieka, dla człowieka i o człowieku. Udało mu się przekazać przesłanie wszystkim, którzy byli jego świadkami – bez zbędnej symboliki czy nadmiernej abstrakcji, opierając się raczej na precyzyjnym rytmie, wierze w kondycję ludzką i estetycznych obrazach służących głęboko humanistycznym celom.”
[Tłumaczenie: Teatr Biuro Podróży]

Spektakl „Silence. Cisza w Troi” powstał w 2016 roku na zamówienie Greenwich + Docklands International Festival / London oraz Hull UK City of Culture 2017 / Freedom Festival, w koprodukcji z GDIF. Był prezentowany niemal 150 razy w Polsce, Anglii, Szkocji, Hiszpanii, Bułgarii, Rumunii, Czechach, Niemczech, Iranie, Indiach i Iraku.

Teatr Biuro Podróży istnieje od 1988 roku. Jego założycielem i reżyserem jest Paweł Szkotak. W ciągu ponad trzydziestu pięciu lat poszukiwań artystycznych teatr wypracował własną metodę pracy nad spektaklem i rozpoznawalny styl teatralny. Przygotował 25 autorskich spektakli, w tym piętnaście widowisk plenerowych.

Zespół był uczestnikiem największych światowych festiwali teatralnych. Spektakle Teatru Biuro Podróży zaprezentowano w blisko 60 krajach świata, na sześciu kontynentach (m.in. w Argentynie, Australii, Brazylii, Chinach, Kolumbii, na Kubie, w Egipcie, Indiach, Iranie, Izraelu, Jordanii, Korei, Libanie, Meksyku, Palestynie, Singapurze, na Tajwanie, w USA oraz w większości krajów europejskich). Teatr otrzymał wiele prestiżowych nagród na międzynarodowych festiwalach – m.in. w Edynburgu, Teheranie, Atenach, Brześciu, Kairze i wielu innych.

Baghdad International Theater Festival jest jednym z najważniejszych wydarzeń teatralnych na Bliskim Wschodzie. W 2025 roku odbył się pod patronatem premiera Iraku, który – wraz z przedstawicielami ministerstw odpowiedzialnych za kulturę i edukację – uczestniczył w pokazach festiwalowych. Była to już szósta edycja festiwalu, który odradza się w Iraku po latach wojennej zawieruchy.

Teatr Biuro Podróży – „Silence. Cisza w Troi”

Reżyseria: Paweł Szkotak
Scenariusz: Teatr Biuro Podróży
Muzyka: Krzysztof „Wiki” Nowikow
Scenografia: Teatr Biuro Podróży i Magdalena Deput
Obsada: Marta Strzałko, Natalia Klupp, Karolina Wensierska, Bartosz Borowski, Łukasz Kowalski, Jarosław Siejkowski, Tomasz Wrzalik, Maciej Zakrzewski
W Bagdadzie w spektaklu gościnnie wystąpili Younis Marwan Adel oraz Rasul Iyad Khalil.