„Reagujemy na rzeczywistość”, czyli o sztuce zaangażowanej w poznańskim Pawilonie
Poznański Pawilon od 2018 roku konsekwentnie umacnia swoją pozycję jako przestrzeń dla sztuk performatywnych, muzyki oraz hybrydowych form artystycznych z pogranicza teatru, tańca i sztuk wizualnych. Twórcy instytucji określają ją jako platformę wymiany myśli, rozwijania idei i integrowania miejskich środowisk. Działalność Pawilonu opiera się na uważnej obserwacji oraz żywej reakcji na współczesne zjawiska społeczne, polityczne i ekonomiczne.
– Istotnym punktem wyjścia dla naszych działań jest sama specyfika przestrzeni, którą dysponujemy. Mamy black cube, który w naturalny sposób definiuje charakter realizowanych wydarzeń – to format dający olbrzymie możliwości kreacji, ale też nakładający pewne ograniczenia realizacyjne. Drugą kluczową kwestią jest sezonowość budynku, związana z jego systemem ogrzewania. Sprawia ona, że nasz harmonogram w naturalny sposób dzieli się na blok wiosenny i jesienny, podczas gdy w miesiącach zimowych zawieszamy działalność – wyjaśnia Andrzej Pakuła, kurator i kierownik Pawilonu ds. programowych.
Od początku istnienia instytucji jej celem było wypełnienie luki na poznańskiej mapie kulturalnej w obszarze performansu i sztuki eksperymentalnej, często opartej na improwizacji i wychodzącej poza tradycyjne definicje. Ważnym elementem struktury programowej są coroczne zmiany haseł przewodnich. W tym roku jest to idiom Hajs, hajs, hajs pod kuratelą Ani Nowak. Wydarzenia związane z tym hasłem odbędą się również w tym sezonie w grudniu. Wybierając artystów, Pawilon dba również o to, by zapewnić im komfortowy proces badawczy jeszcze przed rozpoczęciem właściwych prac na scenie.
Premiera sezonu: Stara Baśń
Najważniejszym punktem jesiennego afisza Pawilonu jest druga produkcja własna instytucji – spektakl Stara Baśń w reżyserii Magdy Szpecht, którego premierę zaplanowano na 13 i 14 listopada. Pawilon działa bowiem nie tylko jako przestrzeń gościnna, ale w pełni funkcjonalny dom produkcyjny, zapewniający kompleksową opiekę nad projektem: od badań, przez przygotowanie premiery, po promocję, dystrybucję i eksploatację na festiwalach (jak w przypadku ubiegłorocznego spektaklu Worst Case Scenario Aleksandry Jakubczak).
Magda Szpecht – reżyserka i cyberaktywistka zaangażowana w walkę z dezinformacją (m.in. spektakle Cyber Elf i Spy Girls) – w Starej Baśni przygląda się historii internetu, zderzając romantyczne wizje wolnej sieci z dzisiejszą rzeczywistością zdominowaną przez gigantyczne platformy i sztuczną inteligencję. Autorką tekstu do spektaklu jest Olga Drygas.
– Stara Baśń nie będzie historią w klasycznym rozumieniu tego słowa. To instalacja performatywna, która zaprasza do przyglądania się działaniom performerów z różnych punktów w przestrzeni – tłumaczy reżyserka. Dodając: – Kontekst przeszłości jest równie ważny, co obecne uwikłania polityczne, w jakich funkcjonujemy, korzystając z technologii. Nie da się dzisiaj o niej mówić bez uwzględnienia Sztucznej Inteligencji i jej twórców, mam na myśli biznesmenów z Doliny Krzemowej.
Szpecht wraca pamięcią do wczesnych lat 2000., dorastania w Jeleniej Górze i pierwszych zachwytów niekontrolowaną jeszcze siecią, kiedy z koleżankami po szkole czatowała i dzwoniła na Skype do przypadkowych ludzi z całego świata, np. z Tokio. – W ten sposób internet pozwalał nam chociaż częściowo zaspokajać potrzebę ryzyka i ciekawości, która jest motorem rozwoju i naturalnym elementem dorastania. Kiedy dzisiaj myślę o tym, co motywuje mnie do tworzenia sztuki, to nadal chodzi o te dwie rzeczy, chociaż do ryzyka i ciekawości dołożyłabym jeszcze potrzebę buntu wobec rzeczywistości, która staje się coraz bardziej nieludzka, niebezpieczna i wroga – mówi reżyserka.
Artystka zwraca też uwagę na rosnącą izolację młodych ludzi, mechanizmy uzależniające wpisane w media społecznościowe oraz samotność nastolatków mierzących się z cyberprzemocą i kryzysami gwałtownie zderzającymi ich z dorosłością. Odpowiedzią na te wyzwania ma być właśnie teatr. – Nie chcę odtwarzać cyfrowego świata na scenie jeden do jednego. Bardziej interesuje mnie stworzenie analogowej rzeczywistości, która pozwala nam spojrzeć na tę cyfrową z dystansu. Teatr jest jedną z tych przestrzeni, w których spotykamy się fizycznie i dzielimy ten sam czas i miejsce. Widzowie w trakcie trwania spektaklu są obok siebie i zazwyczaj nie korzystają z telefonów. Ta wspólnota fizycznej obecności jest najważniejszym meta-doświadczeniem, jakie teatr może nam dzisiaj zaoferować – mówi artystka.
Również doświadczenia aktywistyczne reżyserki bezpośrednio przekładają się na wydźwięk spektaklu: – To, czego nauczyłam się w świecie śledztw Open Source, jest w gruncie rzeczy bardzo bliskie ideom z początków ery internetu – myśleniu o sieci jako przestrzeni do bycia razem. Chciałabym, żeby Stara Baśń miała wydźwięk aktywizujący do współdziałania, do myślenia o polityczności internetu w kontekście naszych indywidualnych doświadczeń.
Taniec, hałas i brzmienia eksperymentalne
Jesienny program Pawilonu to także szeroka reprezentacja gościnnych spektakli performatywnych, tanecznych oraz wydarzeń muzycznych. 9 października w Pawilonie odbędzie się poznańska premiera spektaklu 80 decybeli w wykonaniu Instytutu Prawa Performatywnego, realizowanego w ramach Polskiej Sieci Sztuk Performatywnych. Przedstawienie podejmuje temat szumu miejskiego, akustycznego przebodźcowania oraz szkodliwości codziennego hałasu, na który rzadko zwracamy uwagę.
Kolejną propozycją teatralno-taneczną będą pokazy spektaklu Kocham balet w reżyserii i choreografii Ramony Nagabczyńskiej – wybitnej artystki i tegorocznej laureatki Nagrody Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Spektakl, zaplanowany na 16 i 17 października, to oparta na osobistych doświadczeniach tancerek, kolektywna opowieść o przemocowości i opresyjności tradycyjnego systemu kształcenia baletowego. Muzykę do przedstawienia stworzył Daniel Szwed. Po pierwszym pokazie tradycyjnie organizowana jest rozmowa z twórcami, dając przestrzeń na dialog z publicznością.
Stałym filarem działalności instytucji pozostaje muzyka eksperymentalna i awangardowa. Pawilon kontynuuje autorski cykl LAS Krystiana Piotra, obejmujący regularne koncerty nastawione na muzykę improwizowaną i poszukującą, który w grudniu zwieńczy kilkudniowy mikrofestiwal urodzinowy. W ramach cyklu usłyszymy tej jesieni m.in. NKISI (UK) i Eomac (IR). Ponadto w programie znajdzie się wydarzenie Aura pod kuratelą Łukasza Tomaszewskiego (DJ Elvira), poświęcone współczesnej białoruskiej scenie elektroniki.
Ofertę Pawilonu uzupełniają bezpłatne spotkania filmowe z cyklu Stany Skupienia, prowadzone przez Andrzeja Marca. W ich ramach prezentowane są rzadkie, trudno dostępne filmy i prace wideo, krótkie metraże wybrane przez zaproszonych artystów, stanowiące punkt wyjścia do dyskusji o inspiracjach i kulisach procesu twórczego.
Pełen program Pawilonu na sezon jesienny dostępny jest na stronie: pawilon.org/kalendarz